Nhắc đến Hoa Lộc là nhắc đến vùng đất thấm đẫm giá trị lịch sử - văn hóa.
Đặc biệt, trong đời sống văn hóa tâm linh của người dân Hoa Lộc, Nghè Yên Trung, Đình làng Miễu Nhị và nghinh môn nhà Lý cùng với đền thờ Lý triều Hoàng Thái hậu là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, bày tỏ lòng thành kính với bậc tiền nhân. Lịch sử nước Việt ghi tạc nhiều gương mặt liệt nữ, trong đó Lý triều Hoàng Thái hậu Ỷ Lan – phi tần của Hoàng đế Lý Thánh Tông, mẹ ruột của Hoàng đế Lý Nhân Tông là một người phụ nữ vô cùng đặc biệt.
Vào ngày mùng 8-10/02 Âm lịch hàng năm,
tổ quản lý di tích đã tổ chức Lễ hội kỳ phúc. Đây là lễ hội truyền thống được tổ chức thường niên gồm cả phần lễ và phần hội. Nhằm tưởng nhớ và tri ân công đức
Lý triều Hoàng Thái hậu, tức Nguyên phi Ỷ Lan,
đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương.
Nhắc tới Linh nhân Hoàng Thái Hậu, nguyên phi Ỷ Lan, lịch sử ghi nhận về bà như một bậc mẫu nghi tài đức vẹn toàn, có công phò vua, giúp nước, an dân.
Năm 1073, Dương Thái Hậu mất, Hoàng Thái Phi Ỷ Lan chính thức được tôn phong là Hoàng Thái Hậu. Trong thời gian buông rèm nhiếp chính, Ỷ Lan Hoàng Thái Hậu thi hành nhiều chính sách thân dân, lưu tâm đến thân phận người nghèo, khuyến khích nông nghiệp phát triển
Truyền thuyết tại làng Yên Trung còn cho biết: Ngày 25-7-1117, Ỷ Lan đang cùng dân cày cấy ở Ba Đồn thì có 3 ông hàng dầu đi qua nhìn thấy trên đầu bà có lọng che, có long chầu hổ phục liền gọi: “Bà ơi, trên đầu bà có lọng che, có long chầu hổ phục. Bà về mà đi làm thần đi”. Bà trả lời: “Tôi đi làm thần, ba ông làm bộ hạ”. Thế là giông gió nổi lên cuồn cuộn, mưa to, sấm nổ vang rền, bà về đền Hoành để lại chiếc giỏ đeo bên mình. Chiếc giỏ lập tức biến thành một cái ao to với hình dáng tương tự. Nơi đó về sau gọi là đầm Giỏ. Bà thổ 3 giọt huyết, gió đến rước bà về miếu Nhị (nay thuộc xã Liên Lộc); rước bà về nghè làng Quan Trung (nay là làng Yên Trung) thì hóa.
Do công đức của bà nên nhân dân địa phương đã lập nơi tôn thờ. Hằng năm, vào ngày giỗ của Lý triều Hoàng Thái hậu (ngày 25-7), nhân dân tổ chức lễ dâng hương cầu nguyện, tưởng nhớ bà. Vào ngày 8-2 âm lịch, dân làng mở hội tế lớn vào Lễ Kỳ phúc. Cứ 3 năm tổ chức một hội lớn có nghi thức rước nước (rước kiệu chở thần vị từ nghè ra sông De chứng giám hội đua thuyền xong lại rước về). Ngoài ra, hằng năm vào ngày mùng 8-4 âm lịch còn diễn ra Lễ Kỳ yên, ngày 15-5 âm lịch diễn ra Lễ Kỳ thần để nhân dân tới thắp hương, mong các bậc thần linh phù hộ độ trì chở che cho họ có cuộc sống yên bình, ấm no.
Mỗi mùa hội về, nhân dân các thôn lại cùng nhau nô nức chuẩn bị lễ. Lễ của các thôn, các dòng họ, gia đình trong làng dâng lên tế thần linh. Là dịp để nhân dân tưởng nhớ và bày tỏ lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân, các vị thần linh đã có công che chở, phù hộ cho dân làng, mà còn là dịp để gửi gắm những ước vọng về một cuộc sống bình yên, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân dân an cư lạc nghiệp.
Trong không gian thành kính và trang nghiêm, các nghi thức tế lễ được tổ chức trang nghiêm với sự tham gia của các bậc cao niên, đại diện các dòng họ cùng đông đảo nhân dân trong làng. Những nghi thức như tế nữ quan được cử hành theo đúng lễ nghi truyền thống, trong bầu không khí thành kính và trang trọng. Kết hợp với phần hội rộn ràng, náo nhiệt. Những hoạt động văn hóa, văn nghệ được tổ chức trong dịp lễ hội đã mang đến không khí vui tươi, phấn khởi cho ngày hội của làng. Đây cũng là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình làng nghĩa xóm; đồng thời là cơ hội để những người con xa quê trở về sum họp, cùng hòa mình vào không khí đầm ấm của ngày hội truyền thống.
Có thể thấy, lễ hội Kỳ Phúc không chỉ đơn thuần là một hoạt động tín ngưỡng, mà còn là dịp để gắn kết văn hoá làng xã bền chặt hơn. Là cách để cộng đồng gìn giữ ký ức văn hóa, nuôi dưỡng bản sắc và bồi đắp đời sống tinh thần cho mỗi người dân. Bởi lẽ, lễ hội là dịp để nhân dân tụ họp, gặp gỡ, trao đổi, để người xa quê trở về nơi chôn rau cắt rốn, để người ở gần xích lại gần nhau thêm nữa. Đó là sức mạnh của văn hoá làng xã đã chống lại mọi cuộc xâm lược trong lịch sử của dân tộc ta./.
Mai Liên – Trung tâm cung ứng DVC